Heksenvervolging en de waarheid

Volgens de grondlegger van de moderne geschiedschrijving, de Duitser Leopold von Ranke, is het de taak van de historicus te tonen hoe het vroeger ‘echt geweest is’. Maar wie dat probeert, stuit op talloze moeilijkheden. Onze blik wordt onvermijdelijk gekleurd door onze theoretische aannames en de perspectieven van eerdere historische onderzoekers. En de bronnen waarop we zijn aangewezen – vaak fragmentarisch, bevooroordeeld of onder dwang tot stand gekomen – zijn lastig te interpreteren. Sommigen concluderen dan ook dat historici hooguit verhalen vertellen: één interpretatie naast andere interpretaties. Deze voordracht neemt daarmee geen genoegen. Juist via een creatieve interactie tussen theorie, historiografie en de primaire bronnen kunnen we toch dichter bij het werkelijke historische fenomeen komen en opeens dingen zien die men eerder nog niet zag. Dit zal worden besproken aan de hand van een berucht fenomeen uit de vroegmoderne Europese geschiedenis: de heksenvervolgingen. Wat kunnen we wel en niet zeggen over deze afschuwelijke processen, waarin tienduizenden mensen, met name vrouwen, de dood vonden? En wat vertelt ons dat over de mogelijkheden én grenzen van historische waarheidsvinding in het algemeen?

Over de spreker

Steije Hofhuis is postdoctoraal onderzoeker aan het Wissenschafszentrum Berlin, waar hij studie maakt van het gebruik van migratieschiedenis in het hedendaagse debat. Hier zal hij echter spreken over zijn promotieonderzoek naar de culturele evolutie van heksenvervolging, dat hij deed bij het departement geschiedenis aan de Universiteit Utrecht.